Fimm lykilatriði þyngdarstjórnunarÆvar Þórólfsson

Í flestu sem við tökum okkur fyrir hendur eru bara nokkur grundvallaratriði sem skilja mili feigs og ófeigs. Við þyngdarstjórnun eru þessi atriði fimm talsins, að mínu mati.

1. Agi
Það er nauðsynlegt að beita sjálfan sig aga, annars mun ekkert ganga. Bara einn diskur. Bara einn nammidagur. Alltaf að pæla í mataræðinu. O.s.frv. Það skal þó hafa í huga að best er að byrja á litlu atriðunum og færa sig smám saman yfir í þau stærri. Allsherjarbylting er oftast dæmd til að mistakast. Einnig er gott að hafa í huga að agi er ekki leiðinlegur nema maður líti svo á hann. Ég lít aga hins vegar öðrum augum. Agi er ekki afþreying sem hægt er að flokka sem leiðinlega eða skemmtilega. Agi er meira í ætt við súrefni.

2. Prótein
Flestir fá allt of lítið prótein. Við þurfum prótein í allar máltíðir. Prótein heldur okkur söddum lengur. Það orsakar ekki blóðsykurfall, eins og kolvetni gerir, en blóðsykurfall er orsakavaldur nartþarfarinnar. Svo stækkar prótein vöðva og eykur þannig grunnbrennslu líkamans. Sem sagt, nóg af próteini og hlutirnir fara að ganga.

3. Vatn
Áhrif vatns við þyngdarstjórnun eru mögnuð og margvísleg. Aukið vatn þýðir meiri vatnslosun, þá fer bjúgur. Vatn bætir meltingu og úrvinnslu næringarefna. Vatn bætir virkni flestra líffæra, til dæmis hæfni lifrar til að vinna orku úr fitu í stað þess að geyma hana. Drekkum því nóg af vatni. Lágmark 8 glös/2 lítra á dag.

4. Hreyfing
Segir sig sjálft. Næring hefur reyndar meiri áhrif, eða um 60% á móti 30% áhrifa hreyfingar (svefn telur svo síðustu 10%). En hreyfing hefur svo mikil langtímaáhrif. Með stækkun vöðva eykst grunnbrennsla og líkaminn á þá auðveldara með að takast á við aukna inntöku. Hreyfing er okkur líka nauðsynleg til að móta líkamann og gera hann stinnari, en á því sviði hefur næring takmörkuð áhrif. Svo hefur hreyfing líka svo góð áhrif á hjartað og flesta aðra líkamsstarfsemi.

5. Þrautseigja
Án þrautseigju er fólk dæmt til jójó-kúra. Í raun á ekki að vera til neitt sem kallast megrunarkúr. Það eina sem dugir er breyttur lífsstíll, sem er þó hægt að stunda með mismunandi áherslu eftir þörfum. Eingöngu með breyttum lífsstíl er hægt að ná fram langtímaáhrifum. Breyttur lífsstíll krefst þrautseigju. Taka ákvörðun og hætta aldrei. Þó maður misstígi sig, þá hættir maður ekki. Maður heldur bara áfram þar sem frá var horfið.

Ef þessar grunnreglur verða hluti af þínu lífsviðhorf þá nærð þú árangri. Punktur.

HeilaheilsaÆvar Þórólfsson

Undanfarið hefur heilinn á mér tekið stakkaskiptum. Alla vega hvernig hann starfar. Ég hugsa orðið öðruvísi. Allt öðruvísi. Og það er gott.

Stundum gleymist það að til að ná árangri í nokkru þarf andleg heilsa að vera í góðu jafnvægi. Ef hausinn er illa skrúfaður á þá er lítil von að nokkuð takist eins og til var ætlast. Það er sama hvort átt er við fjármál, líkamsrækt, vinnu, barnauppeldi eða hjónaband, ekkert af þessu gengur almennilega upp ef heilinn er haltur.

Þá kemur hins vegar vandinn. Hvernig heldur maður kollinum klárum? Er hægt að æfa sig í að ná meira jafnaðargeði? Jafnvel bregðast öðruvísi við tilteknum aðstæðum? Er þetta ekki bara harðvírað í heilanum?

Æfing. Já. Já. Nei.

Til að halda kollinum klárum þarf maður að æfa sig. Það geri ég t.d. með því að hlusta á uppbyggilegt efni. Hlusta á snillinga eins og Jim Rohn, Dale Carnegie, Brian Tracy, Denis Waitley, Jerry Clark o.fl. o.fl. Nokkuð sem ég hélt að ég myndi aldrei gera fyrir um ári síðan. Þá hafði ég enga trú á að nokkuð svona efni væri gagnlegt. Væri bara tímasóun. Peningasóun. Vitleysa fyrir aumingja sem væru sífellt leitandi að "réttu lausninni" en gerðu aldrei neitt. En viti menn. Sjálfur gerði ég svo sem lítið af viti. Og var í verra ástandi en "aumingjarnir" því ég leitaði ekki.

Leitaðu og þú munt finna, stendur einhvers staðar. Loksins leitaði ég. Og fann. Ég fór að lesa þessa kalla og hlusta á þá. Hlustaði svo meira. Og meira. Og nú er eitthvað að gerast. Það er frábær tilfinning. Hausinn er betur stemmdur. Meira jafvægi í kollinum. Nú þarf meira til að þrýsta mér niður. Og ég er fljótari upp aftur. Þetta er rosalegt.

En það er ekki nóg að hlusta og lesa. Maður þarf að pæla í efninu. Fara eftir því. Breyta sjálfum sér. Smátt og smátt. Þetta gerist ekki á einni nóttu. En það kemur.

Lykillinn sem ég hef fundið er að byggja upp sjálfstraust. Það geri ég með því að setja mér lítil markmið í einu og klára þau. Taka 60-90 armbeygjur á hverju kvöldi. Alltaf! Fara aldrei að sofa fyrr en búið er að ganga frá uppþvottavélinni. Nei, aldrei! Ganga strax frá eftir mig. Alltaf! Bara þessi smáatriði. Þau gera rosalega hluti fyrir sjálfstraustið. Þetta hefur í raun tvöfalda virkni. Annars vegar verður maður ánægður með sjálfan sig fyrir að hafa klárað þessi verk. Hins vegar þarf maður ekki að draga sjálfan sig niður á kvöldin fyrir að hafa ekki gert þessi einföldu verk. Það er nauðsynlegt að fækka þeim atriðum sem draga mann niður. Þá getur maður tekið tvö, jafnvel þrjú, skref áfram á móti einu aftur á bak. Áður var þetta alltaf skref fyrir skref. Alltaf jafnvægi. Status quo. Núna byggist ég upp. Smátt og smátt.

Væntanlega eru fleiri leiðir til. Þetta virkar hjá mér. Hlusta. Lesa. Lítil markmið sem ég klára. Þá veit ég líka að ég get sett mér stærri markmið. Allt á uppleið. Heilinn er heill heilsu. Hausinn skrúfaður rétt á. Vá hvað það er góð tilfinning. Núna held ég ekki að velgengni bíður mín. Ég veit það!

Vor í loftiÆvar Þórólfsson

Nú er svo sannarlega vor í lofti. Gróðurinn er allur að taka við sér, sólin hefur aðeins skinið á okkur og fyrsta hitabylgjan hefur þegar skollið á norðausturhluta landsins. Reyndar smá snjóföl í hálendi Kópavogs og Garðabæjar í morgun, en hún bráðnar fljótt.

Sumrin eru okkur bráðnauðsynleg. Þá fáum við tækifæri til að hlaða batteríin í sumarfríum og koma þannig endurnærð inn í haustið. Þó er synd að þegar við höfum endurnært andlegu hliðina yfir sumarið þá er allt of algengt að líkaminn er ekki í jafn góðu ástandi. Okkur hættir nefnilega til að vera helst til “of góð” við okkur á sumrin. Aðeins of mikill bjór. Sama má segja um vínin rauðu og hvítu. Þá er ekki lengur hætta á kalsárum við að fá sér ís. Grillsteikurnar með rjómasósu og bakaðri kartöflu með smjöri eru líka oftar á matseðlinum. Og svo framvegis.

Þetta er reyndar skiljanlegt, svona eftir vetrardrungann. En það er hægt að gera þetta á annan hátt og koma þannig með líkamann jafn vel undan sumri og andann. Þannig nær maður líka að nýta batteríin betur yfir veturinn. Meiri kraftur, betri ending. Það er nefnilega ekki nauðsynlegt að máltíðir innihaldi hitaeiningar í þúsundatali svo þær sé ljúffengar. Það er hægt, og er meira að segja frekar auðvelt, að gera vel við sig í mat og drykk á hagkvæman, og í raun frábæran, hátt fyrir líkamann.

Á sumrin er alltaf talað um íslenska grænmetið, enda er það aldrei betra en á þessum tíma. Svo sem lítil ný sannindi hér. Prófaðu núna að geyma sem mest af þessu upp á borði frekar en inni í ísskáp. Ég er viss um að það skemmist jafnvel síður, því það mun alltaf klárast svo fljótt. Maður fær sér nefnilega mun frekar ávexti og grænmeti ef það situr á borðinu fyrir framan mann!!

Stórsteikur með rjómasósu eru ekki nauðsynlegar þegar á að grilla. Hvernig væri að nota sumarið til æfinga á fiskgrillun? Til dæmis lax með engiferi eða lúðu í álbögglum með sítrónu, rauðlauk og ólífum. Þessar máltíðir eru mun hollari og léttari í maga en stórsteikurnar. Líka ódýrari. Hafa sem mest af grænmeti í meðlæti. Hafa svo heimagerða kalda sósu, t.d. sýrður rjómi (5%) með hvítlauk, smá sinnepi, sítrónu og steinselju. Miklu betra og hollara en bragðlausa majonessullið sem fæst útí búð.

Eftirrétturinn þarf heldur ekki að gera út af við mann. Jarðaber og bláber með sýrðum rjóma sem hefur verið hrærður upp með fræum úr vanillustöng eða vanillusykri. Gerir ísinn og rjómann alveg óþarfan. Svona oftast alla vega.

Auðvitað má stundum leyfa sér óhollustuna. Óhollustan má bara ekki verða að meginreglu. Nammidagur einu sinni í viku. Kannski tvisvar í sumarfríinu. Nammidagur sjö daga vikunnar er hins vegar afleit hugmynd. Bæði líkami og veski þjást fyrir slíkan lifnað.

Þá er gott að huga að smáatriðunum. Success is in the details, hefur oft verið sagt. Fá sér bara einu sinni á diskinn. Ekki nota mikla hamborgarasósu, prófa kannski salsasósu í staðinn. Setja hvítlaukssósuna (þessa með sýrða rjómanum) í bökuðu kartöfluna frekar en að drekkja henni í smjöri (sem vel á minnst er með yfir 80% fituinnihald). Fara varlega í reykta matinn, svo sem svínakjötið og pylsurnar. Prófa svo Lite/Light bjór í stað þess venjulega. Þá má benda á þá gullnu reglu að fá sér tvö vatnsglös fyrir hverja máltíð!

Að endingu má minna á að þegar farið er í ferðalag, hvort sem það er innlands eða utan, þá er ekkert lögmál sem segir að á hverju kvöldi skuli vera stórmáltíð. Eða stórmáltíð þrisvar sinnum á dag ef út í það er farið. Okkur finnst það kannski gott, en við höfum bara ekki gott af því! Það á ekki að þurfa samviskubit og stíft prógramm fram að jólum til að bæta upp fyrir þriggja vikna sukkveislu um sumarið.

Sjálfur hef ég prófað léttu leiðina. Ég tók bara minn næringarsheik með í ferðalagið. Hafði fyrir vikið meiri tíma með börnunum og í skoðunarferðir (fljótlegar máltíðir). Var svo um 8 kílóum léttari í ágúst miðað við maí og kom uppfullur af orku inn í veturinn. Þetta mun ég hiklaust gera aftur þetta sumar.

Verum skynsöm í sumar.

Treat your body like a temple, it’s the only place you have to live!!

Er bókhaldið í lagi?Ævar Þórólfsson

"Ég sprikla eins og brjálæðingur en samt gerist ekkert!". Þetta heyrist nokkuð oft hjá fólki sem vill létta sig. Það tekur ræktina mjög alvarlega. Hreyfing er sögð eiga að létta mann. Því hlýtur að vera nóg að massa ræktina, sprikla bara pizzuna af sér.
 
Vandamálið er hins vegar stærra. Þetta gengur ekki upp. Í raun þarf ekki nema hina einföldustu grunnskólastærðfræði til að kolfella þessa hugsun. Jarða hana.

Auðvitað er hreyfing mikilvæg. Ekki misskilja mig. Hreyfing byggir upp þol og vöðva og er gríðarmikilvæg fyrir framtíðarþyngdarstjórnun. En ef markmiðið er að grennast töluvert á skömmum tíma hefur hreyfing takmörkuð áhrif. Svona 30% eða svo. Rannsóknir sýna að við þyngdarstjórnun má yfirleitt nefna skiptinguna 60-30-10. Þetta stendur fyrir að næring hefur 60% áhrif, hreyfing 30% og hvíld 10%. Svona um það bil. Auðvitað er þetta einstaklingsbundið eins og allt annað. En þetta er grófa myndin. Þarna sést því að þó maður taki ræktina alvarlega þá nær maður eingöngu 30% árangri. Þetta er töluverð einföldun, en það má líta á þetta svona.

En snúum okkur þá að grunnskólastærðfræðinni. Létt skokk í hálftíma á hlaupabretti brennir um 280 hitaeiningum. Svona um það bil, alla vega. Gefum okkur þessa tölu til einföldunar. Hvað ætli eitt Snickers, sem ágætis hluti þjóðarinnar leyfir sér í eftirrétt eftir hádegismat, sé margar hitaeiningar? Viti menn, 280 stykki. Hálftímaskokk jafnað við jörðu. Gott og vel, sá sem tekur skokkið og Snickers kemur út á jöfnu. Hann þyngist alla vega ekki. En takmark um grenningu næst seint. Þetta snýst bara um plús og mínus. Debet og kredit. Líkaminn heldur nákvæmt bókhald yfir þetta. Það versta er að það þarf að vinna svo mikið fyrir debetinu. Kreditið kemur mjög auðveldlega hins vegar. Lítum á nokkur dæmi:

Ein bjórdós = 150 hitaeiningar.
½ líter af kók = 225 hitaeiningar.
Tvær sneiðar af pizzu (stór pepperoni veisla frá Dominos) = 732 hitaeiningar.
Tvær sneiðar af pizzu (stór Hawaian frá Dominos) = 623 hitaeiningar.
Einn kjúklingabiti (bringa) frá KFC = 370 hitaeiningar.
Einn Big Mac = 590 hitaeiningar.
Einn lítill skammtur af frönskum á McDonalds = 249 hitaeiningar.
Einn poki af venjulegum kartöfluflögum (227 grömm) = 1242 hitaeiningar.
Og svo framvegis.
Og svo framvegis.
(Upplýsingar fengnar á www.nutritiondata.com) 

Eins og sést er rosalega auðvelt að koma sér upp hressum kreditreikningi. Auðvitað borða fáir mikið af þessu á hverjum degi. Aðalatriðið er að þessi litlu mistök á hverjum degi, eitt Snickers hér, ein kók þar, nokkrar kartöfluflögur um kvöldið, bara smá kokteilsósa með fiskinum eða hvað það nú er, geta verið svo dýr. 

Annað er mikilvægt að leggja áherslu á. Þetta snýst ekki bara um óhollustuna eins og dæmin að ofan gefa til kynna. Þetta snýst líka um venjulegan mat. Stundum er magnið af honum bara of mikið. Fá sér aftur á diskinn. Smá aukaskammtur af hrísgrjónum. Nartað á meðan maður eldar. Kreditið er fljótt að safnast upp. Aðeins of mikið kredit á hverjum degi safnast upp. Þeim mun meiri áhersla þarf að vera á debetið. En það er ekki hægt að skokka allan daginn.

Algeng mistök eru að halda að þegar maður byrjar að æfa þá getur maður leyft sér meira í matarmálum. Þetta gengur ekki upp ef markmiðið er að grennast. Ef inntöku, sem hafði áður leitt til þyngdaraukningar, er haldið stöðugri þegar byrjað er að æfa þá er hægt að grennast. Mun betra er þó að breyta inntöku, þá gengur þetta hraðar. Það gengur hins vegar lítið ef maður eykur inntöku.

You are what you eat. Þannig er það bara. Borðaðu mikið og þú verður mikill. Borðaðu minna og verður minni. Þetta snýst allt um að hafa jafnvægi í bókhaldinu.

Er bókhaldið í lagi?

Stórhættuleg vítamínÆvar Þórólfsson

Já, þær eru merkilegar fréttirnar sem birtast stundum á mbl.is. Sérstaklega þær sem tengjast vísindum því blaðamenn lepja oftast bara upp einhverjar fyrirsagnir eða útdrætti í erlendum blöðum án þess að nota svo sem nema vott af gagnrýnni hugsun eða heimildaleit.

Nú síðast áttu vítamín, nánar tiltekið af sortinni A, E og Beta-karótín, að vera bráðdrepandi. Nei, þetta eru nú ýkjur, en áttu að stytta aldurinn. Öllum því ráðlagt að taka ekki neitt auka. Ekkert fjölvítamín takk. Og ætli maður eigi ekki að forðast gulrætur, enda innihalda þær mikið magn A vítamína og Beta-karótíns. Alveg magnað.

Nú fór ég, eins og mín er von og vísa, beint á netið og leitaði mér frekari upplýsinga um þessa rannsókn. Nú er þetta mál þeim vandamálum háð að það er nokkuð flókið. Bæði er virkni vítamína mun flóknari en mætti gera ráð fyrir auk þess sem blessuð tölfræðin vefst fyrir mörgum. Ég skal því reyna að hafa mína gagnrýni vel framsetta og vonandi á skiljanlegu máli.

Ég veit að lesturinn er nokkuð langur, svo hér er mjög stutt samantekt: Rannsóknin er gölluð að mörgu leyti og erfitt að draga nokkrar ályktanir af henni. Vítamín, í hæfilegu magni, eru ekki hættuleg. Punktur. Fyrir áhugasama útskýri ég hér að neðan hvers vegna. Í svona umfjöllun er nauðsyn að útskýra mál sitt vel og rökstyðja. Annað er ekki sannfærandi. En þess skal getið að ég er enginn sérfræðingur á sviði næringarfræði. Áhugamaður í besta falli. En ég kann rannsóknir og hvernig á að meta þær. Og ég kann að leita mér heimilda. Á þeirri þekkingu byggist þessi gagnrýni, enda gilda rannsóknir sömu lögmálum á hvaða sviði sem þær eru gerðar.

Gagnrýnin þarf að vera í nokkrum hlutum. Í fyrsta lagi þarf að athuga þá staðhæfingu eða ályktun sem dregin er út frá niðurstöðum, í öðru lagi úrvinnsluaðferðina sem var notuð í rannsókninni, í þriðja lagi nokkra galla í rannsókninni sjálfri og í fjórða lagi smá viðbótarathugasemdir við tölfræðina.

Staðhæfingin
Það er staðhæft að of mikið af A og E vítamíni auk Beta-karótíns auki líkur á dauðsfalli. Auðvitað. Of mikið af hverju sem er hlýtur að hafa skaðleg áhrif. Það er skilgreiningaratriði á orðinu “of”. Það er ofgnótt, ofaukið o.s.frv. Til dæmis er of mikið af vatni skaðlegt og getur valdið dauða. Samt drekka allir vatn án þess að verða meint af. Merkilegt. Eða ekki. Bara fara ekki yfir að mig minnir 6 lítra á klukkustund eða almennt að vera ekki yfir 15-20 lítrum á dag, þá er maður nokkuð öruggur. Svo hver er í raun staðhæfingin? Hún er nokkuð sjálfsögð og nokkuð ómerkileg. Auðvitað hlýtur of mikið af hverju sem að vera skaðlegt. Það bara segir sig sjálft. Engar fréttir þar. Það sem vantaði í þessa frétt og þær upplýsingar sem ég fann á netinu, er hvað er of mikið? Ef þær upplýsingar vantar hefur þessi staðhæfing lítið gildi. Til þess að þessar niðurstöður hefðu eitthvað gagn þyrfti ég að fá að vita hversu margar gulrætur, svona um það bil, ég má borða á hverjum degi áður en þær verða mér aldurtila.

Úrvinnsluaðferðin
Þeir sem kunna ekki að fóta sig almennilega á þröngstígum tölfræðinnar verða bara að treysta mínu mati í þessum hluta gagnrýninnar. Þessi rannsókn var ekki klínísk rannsókn, þ.e. fólki var ekki gefið vítamín með tilheyrandi lyfleysu-samanburðarhópi og áhrifin athuguð. Þetta var samantekt margra rannsókna á vítamínum. Notast var við tölfræðiaðferð sem kallast meta-analýsa til að greina tölfræðilega marktæk áhrif vítamína á langlífi. Það er stór galli. Meta analýsa er í sjálfu sér nokkuð vandmeðfarin aðferð. Í raun þarf að taka saman niðurstöður margra áþekkra rannsókna. Þessar rannsóknir voru víst mjög ólíkar. Sem er slæmt og getur skekkt niðurstöður. Þá er líka slæmt að menn geta valið þær rannsóknir sem fara í þessa greiningu. Sem og þeir gerðu. Þeir mátu sjálfir hvaða rannsóknir þeim þótti ásættanlegar til að taka þátt í þessari meta-analýsu. Þar sem þeir vita fyrirfram niðurstöður þeirra rannsókna er hætta á að valið á rannsóknunum verði skekkt, sérstaklega ef þeir eru að leita eftir ákveðinni niðurstöðu. Ég veit ekkert hvort þeir voru að leita að þeirri niðurstöðu sem þeir fengu, en bara möguleikinn á þessari skekkju er nóg til að vantreysta aðferðinni töluvert. Svoleiðis er nú það bara. Ef ég vildi til dæmis sýna fram á að kynbundinn launamunur væri engin gæti ég gert meta-analýsu á slíkum rannsóknum, en valið bara þær rannsóknir sem sýndu ákkúrat þá niðurstöðu. Ég myndi bara sleppa þeim rannsóknum sem sýndu fram á kynbundinn launamun. Ég gæti sagt að þær uppfylltu ekki mín skilyrði um áreiðanlega rannsókn. Þá væri ég kominn með nokkrar rannsóknir sem sýndu framá þá niðurstöðu sem ég vildi og meta-analýsan myndi auðvitað gefa mér sömu niðurstöðu. Crap in, crap out. Húrra fyrir mér.

Rannsóknargallar
Nokkur þessara atriða snerta í raun líka úrvinnsluaðferðina, en ég tek þau samt sérstaklega frá hérna.Þeir völdu eingöngu rannsóknir þar sem hafði verið tilkynnt um dauðsföll. Ég held að það hafi verið nauðsynlegt vegna tölfræðilegra forsenda, en töluverð afbökun á raunveruleikanum, ekki satt. Og óhjákvæmilega til að skekkja niðurstöður.Gæði þeirra vítamína sem fólk tók í rannsóknunum var ekki metið sérstaklega. Vitað er að vítamín sem framleidd eru á tilraunastofu (synthetic vitamins) hafa þá eiginlegika að geta jafnvel verið skaðleg fólki í stærri skömmtum. Vítamín sem fást úr venjulegri fæðu, eða þá þurrkaðri og malaðri fæðu, hafa ekki þá eiginleika. Þessi staðreynd gerir manni erfitt fyrir að túlka niðurstöðuna almennilega.
Ekki var tekið tillit til þeirrar fæðu sem fólk borðaði og þeirra vítamína sem fólk fékk úr fæðunni. Eingöngu var litið til vítamína sem fólk tók aukalega. Þarna er risastór óvissu- og skekkjuþáttur, sem gerir niðurstöðuna nær ótúlkanlega. Hver eru til dæmis áhrif sætra kartaflna og spínats, sem innihalda mikið A vítamín. Eigum við að takmarka ólífur og möndlur líka, enda E vítamín ríkar.
Í megninu af rannsóknunum var um fólk með sjúkdóma að ræða sem hafði verið látið taka vítamín til að athuga hvort það myndi læknast. Vítamín stuðla að bættri heilsu, betri virkni líkamans og hafa ákveðið forvarnargildi, en munu seint lækna sjúkdóma. Þeir slepptu að megninu til rannsóknum sem gerðar voru á heilbrigðu fólki.
Þá var meðalaldur þátttakenda í þessum rannsóknum 62 ár. Gæti það fólk verið líklegra til að deyja en fólk með lægri meðalaldur? Gæti þetta skekkt niðurstöðurnar? Nokkuð örugglega. 

Viðbótartölfræði
Heildarfjöldi þátttakenda í þessum rannsóknum voru um 180 þúsund. Vá. Hljómar mjög öruggt. Og áreiðanlegt. En hefur því miður töluverða tölfræðilega galla. Þannig virkar tölfræðin að því fleiri þátttakendur sem eru í tiltekinni rannsókn, því auðveldara er að fá svokallaðan tölfræðilega marktækan mun. Nánar tiltekið að sá munur sem fæst á hópum er þá ekki skrifaður á skekkju, en alltaf má búast við einhverri skekkju í öllum rannsóknum, heldur á raunverulegan mun. Tökum einfalt dæmi. Við könnum mun á stærðfræðieinkunn drengja og telpna í grunnskóla. Við höfum 100 þátttakendur og komumst að því að meðaleinkunn þeirra 50 telpna er 6,35 en meðaleinkunn drengjanna 50 er 6,30. Voða lítill munur og tölfræðin segir að þetta er ekki tölfræðilega marktækur munur. Líklega bara smá skekkja, enda ekki mikill fjöldi á bak við og ekki mikill munur. En segjum að við gerðum sams konar rannsókn og fengjum sömu niðurstöður, en værum nú með 10.000 þátttakendur. En tölfræðin virkar þannig að núna greinir hún tölfræðilega marktækan mun. Sami munur, ólíkur fjöldi, ólík niðurstaða. En munurinn sáralítill. Tölfræðilega marktækur, en varla markverður. Tölfræðin er varhugaverð. Eins og Churchill sagði eitt sinn: “There are three kinds of lies: Lies, damn lies and statistics.”. Nokkuð til í því.

Samantekt
Þar hafið þið það. Of margir gallar til að nokkuð sé hægt að álykta af þessari rannsókn. Nú er ég mjög rannsóknamiðaður maður og treysti sjaldan nokkru nema það hafi verið rannsakað. Ef raunin er sú að rannsóknir sýna að það sem selt er sem heilsubætandi efni er í raun heilsuspillandi þá ber mönnum skylda til að láta vita af því. Auðvitað. En algjör óþarfi að hrópa “úlfur, úlfur” þegar kvikindið er hvergi sjáanlegt. Ekki hræða fólk frá því að bæta heilsuna. Í hverju sem er þarf þó að gæta hófs. Vitað er að of mikið A vítamín hefur eitrunaráhrif. Sama á við um E vítamín. En smá viðbótar fjölvítamín mun seint koma manni yfir þann þröskuld. Þekkir þú t.d. marga sem þjást af ofneyslu vítamína? Eða hafa látist af of stórum skammti? Nei? Hélt ekki. Ekki ég heldur.

Lokaorð
Að lokum er þó vert að benda á eitt. Erfitt hefur reynst að sýna fram á beina gagnsemi viðbótarvítamína. Hér er ég þá að tala um góð vítamín, ekki gerviefni framleidd á tilraunastofum. Í versta falli eru þau nokkuð meinlaus, í besta falli hafa einhver jákvæð áhrif á heilsu. Reyndar er þetta ekki mikið rannsakað af óháðum aðilum og því ekki eins mikið vitað og þörf er á. Til dæmis er E vítamín ekki bara eitt tiltekið efni, heldur flokkur margra mismunandi vítamína. Erfitt er að framleiða þann fjölbreytileika á tilraunastofu, því er best að fá vítamínin sín úr venjulegri fæðu, malaðri eða ómalaðri. Þó er einn lykileiginleiki sem vítamín þurfa að hafa til að geta verið gagnleg. Þau þurfa að komast inn í frumur. Ef þau svamla fyrir utan frumurnar okkar hafa þau víst engin rosaleg áhrif. Næringin þarf að vera svokölluð cellular nutrition. Frumunæring. Þá hefur hún áhrif. Og viti menn, hvaða næringarvörur ætli það séu sem innihalda raunveruleg vítamín (úr malaðri matvöru, ekki gervivítamín búin til á tilraunastofu) og eru sérstaklega hannaðar þannig að næringin komist inn í frumurnar (cellular nutrition)? Vill einhver giska?

Lyfseðlar framtíðarinnar...Ævar Þórólfsson

...ef þetta mál fær loksins að fara í gegn, munu vonandi hljóða einhvern veginn svona: "Meðferðin felst í líkamsrækt, sem skal taka einu sinni á dag alla daga vikunnar. Ekki er ráðlegt að stunda meðferð á fastandi maga. Þekktar aukaverkanir eru heiftarlegar harðsperrur. Neysla áfengis stuttu fyrir eða á meðan inntöku stendur gæti orsakað slys sökum jafnvægisskorts."

Er ekki bara ráð að gera grænmeti líka lyfseðilsskylt? 100 grömm þrisvar sinnum á dag og niðurgreitt af Tryggingastofnun!

Líst vel á'etta. Hætta að plástra meiddin og ráðast að rót vandans. Undarlegt samt hvað það er mikil tregða við að koma þessu á. Það mætti halda að einhver græði á lyfjasölu ;-)